Autor: Natalia Janicka

Tekst: Natalia Janicka

Zajęcia z wychowania fizycznego zawarte są w katalogu przedmiotów obowiązkowych zgodnie z podstawą programową i ustawą o systemie oświaty. Nie jest możliwa samodzielna całkowita rezygnacja z udziału w tych konkretnych zajęciach. Jednakże przepisy prawa, a także statuty szkolne przewidują sytuacje, w których możliwe jest czasowe lub nawet stałe zwolnienie z udziału w zajęciach WF.

Takie zwolnienia mogą mieć charakter zwolnień lekarskich, zwolnień jednorazowych, które sporządzane są przez opiekunów prawnych bądź uczniów pełnoletnich czy zwolnień doraźnych.

Rozpatrując kwestię zwolnień lekarskich, istotne jest wskazanie, że szkoła nie może wymagać, by stosowne zwolnienie zostało wydane przez lekarza specjalizującego się w konkretnej dziedzinie (np. ortopedii). Takie zwolnienie z uczestnictwa w zajęciach wychowania fizycznego może zostać wydane przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który biorąc pod uwagę predyspozycje oraz stan zdrowia ucznia, określa kwalifikację ucznia do udziału w tychże zajęciach. W ramach takiej kwalifikacji uczeń może się okazać zarówno zdolny do wykonywania wszelkich ćwiczeń bez ograniczeń, zdolny do uczestnictwa w zajęciach wychowania fizycznego z pewnymi ograniczeniami, a także całkowicie niezdolny do uczestnictwa w zajęciach wychowania fizycznego. W dalszym kroku na podstawie takiego zwolnienia lekarskiego dyrektor szkoły zwalnia ucznia z wykonywania określonych ćwiczeń fizycznych na czas określony w takim zwolnieniu.

W praktyce zwolnienia takie mogą dotyczyć zarówno zwolnienia ze wszystkich ćwiczeń przewidzianych w ramach zajęć wychowania fizycznego jak ograniczenia udziału ucznia w konkretnych czynnościach.

Zwolnienia jednorazowe sporządzane są przez opiekuna prawnego bądź ucznia pełnoletniego i z reguły dotyczą zajęć odbywających się w konkretnym dniu. Za to zwolnienia doraźne, które często przewidziane są w regulacjach szkolnych dotyczących organizacji zajęć z wychowania fizycznego, są zwolnieniami udzielanymi na prośbę ucznia. Wskazane typy zwolnień najczęściej dotyczą problemów związanych ze zdrowiem bądź samopoczuciem konkretnego dnia, w którym przewidziane są zajęcia WF. Powodem może być odczuwanie bólu menstruacyjnego, nagłe pogorszenie samopoczucia czy dolegliwości związane z jakimś urazem. Istotne jest jednak, by szkoła przewidywała zasady postępowania w takich sytuacjach.

Z punktu organizacji pracy nauczyciela WF warto jednak zwrócić uwagę, by zwolnienia jednorazowe, doraźne nie były stosowane często bądź nie miały charakteru powtarzalnego. W takich sytuacjach wskazane byłoby dostarczenie stosownego zwolnienia lekarskiego, które pozwoliłoby na przyszłość dostosować formy aktywności do potrzeb konkretnego ucznia.

Jednakże jak wygląda późniejsza kwestia oceniania uczniów zwolnionych z zajęć wychowania fizycznego w zależności od rodzaju zwolnienia?

W przypadku uczniów posiadających długoterminowe zwolnienie lekarskie (np. na obejmujące terminowo semestr bądź rok), które kreuje sytuację uniemożliwiającą ustalenie śródrocznej lub rocznej oceny klasyfikacyjnej, uczeń taki zamiast oceny klasyfikacyjnej uzyskuje wpis „zwolniony” albo „zwolniona”.

W przypadku uczniów, wobec których zastosowano zwolnienie tylko z niektórych form aktywności (np. ćwiczenia wysiłkowe, ćwiczenia kreujące ryzyko powstania urazów kręgosłupa czy ćwiczenia uniemożliwione ze względu na powstałe kontuzje, problemy zdrowotne), nauczyciel powinien dostosować wymagania edukacyjne i oceniać ucznia jedynie na podstawie aktywności, których wykonanie nie jest dla niego utrudnione.

W przypadku uczniów stosujących jednorazowe, doraźne zwolnienie, nauczyciel powinien umożliwić uczniowi uzyskanie oceny bądź podejście do konkretnej aktywności w innym, wspólnie ustalonym terminie.

Jednakże niezależnie od efektów podjętych przez ucznia aktywności w ramach zajęć wychowania fizycznego, należy pamiętać, że przy ustalaniu oceny z wychowania fizycznego należy przede wszystkim brać pod uwagę wysiłek wkładany przez ucznia w wywiązywanie się z obowiązków wynikających ze specyfiki tych zajęć, systematyczność udziału ucznia w zajęciach oraz aktywność ucznia. Ze względu na specyfikę zajęć wychowania fizycznego należy bowiem uwzględniać indywidualne możliwości psychofizyczne uczniów oraz ich predyspozycje zdrowotne. Należy również zawsze zwracać uwagę na delikatne kwestie związane z potencjalnymi lękami uczniów lub brakiem komfortu wobec konkretnych aktywności fizycznych. Szkoła ma obowiązek zapewnić uczniom bezpieczeństwo zarówno fizyczne, jak i psychiczne. Wobec tego, jeżeli uczeń nie unika całkowicie udziału w zajęciach i wykonywania ćwiczeń, nauczyciel powinien uwzględniać i nie zmuszać ucznia do udziału w ćwiczeniach budzących lęk, szczególnie jeśli uczeń zgłasza takie obawy (np. skoki do wody, przewroty). Ćwiczenia nie powinny wykraczać poza możliwości psychofizyczne osób uczących się.

Podstawa prawna:

1. §4 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 373 z późn. zm.)

2. §9 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 373 z późn. zm.)

Autorka: Natalia Janicka

W Polskich szkołach ocenianie uczniów opiera się głównie na systemie cyfrowym, a dominującym mechanizmem jest uśrednianie ocen uzyskanych z testów, kartkówek, odpowiedzi ustnych i innych form sprawdzania wiedzy.

Zgodnie z obowiązującym prawem ocenianie osiągnięć edukacyjnych ucznia polega na rozpoznawaniu poziomu i postępów w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności w stosunku do wymagań określonych w podstawie programowej czy wymagań edukacyjnych wynikających z realizowanych w szkole programów nauczania. Stosowanie progów średnich ocen jako wyłącznego kryterium przy ustalaniu ocen klasyfikacyjnych śródrocznych i rocznych pozostaje w sprzeczności z przepisami, które jasno wskazują, że klasyfikacja polega na podsumowaniu osiągnięć edukacyjnych ucznia, a nie na mechanicznym wyliczeniu średniej arytmetycznej bądź ważonej. Tego rodzaju praktyka upraszcza proces oceny do poziomu statystycznego uśrednienia, co ostatecznie nie pozwala na uwzględnienie indywidualnych postępów, zaangażowania ani specyfiki przedmiotu czy rodzaju aktywności edukacyjnej.

Ocenianie kształtujące jest koncepcją coraz chętniej przyswajaną przez placówki oświatowe, gdyż podstawowym celem jest wspieranie rozwoju osób uczących się poprzez skupienie się na jakości ich pracy, poziomie zaangażowania oraz na indywidualnych postępach w nauce. W myśl oceniania kształtującego nie powinno się skupiać na końcowych wynikach uzyskanych przez ucznia. Rezygnując często ze stosowania tradycyjnych ocen cząstkowych, nauczyciel bądź wychowawca udziela uczniowi informacji zwrotnej. Takie podejście pozwala na zrozumienie tego, co wymaga poprawy, a także jak powinna wyglądać dalsza ścieżka rozwoju.

Należy również zwrócić uwagę, iż ocenianie kształtujące pozytywnie wpływa na budowanie wewnętrznej motywacji u uczniów. Podczas stosowania ocen cząstkowych praktyka szkolna pokazuje, że tak jak oceny pozytywne sprawiają, że uczniowie cieszą się ze swoich osiągnięć, tak oceny negatywne mogą doprowadzić do zniechęcenia się ucznia oraz rezygnacji z podejmowania dalszych prób zrozumienia tematu. W takim przypadku ocena traci swoją funkcję informacyjną. Ocenianie kształtujące wyznacza zupełnie inny kierunek, gdyż rezygnując z mechanizmu cyfrowego w ocenianiu na rzecz zapewniania szczegółowej informacji zwrotnej, można budować środowisko szkolne, w których uczniowie czują się przede wszystkim bezpiecznie. Ponadto docenianie postępów, które wyznaczane są poprzez indywidualną pracę, sprawia że uczniowie uczą się chętniej i mogą bardziej się angażować. Ocenianie kształtujące jest koncepcją, która wyznacza kierunek nauki dla samego siebie, a nie nauki „na ocenę”.

Należy jednak pamiętać, że oceny końcowe muszą i tak być wystawione w postaci cyfrowej. Jednakże nawet w przypadku rezygnacji z ocen cząstkowych, stosując ocenianie kształtujące, nauczyciele mogą wystawić oceny śródroczne i końcoworoczne na podstawie obserwacji indywidualnej pracy i postępów konkretnego ucznia. W wielu szkołach tego typu podejście jest już stosowane, mimo tego, że nie rezygnują ze stosowania również ocen cząstkowych. Pamiętać jednak należy, iż ocena klasyfikacyjna powinna stanowić efekt całościowego rozpoznania poziomu wiedzy i umiejętności osoby uczącej się, dlatego też średnia ocen – nawet w formie ważonej – powinna stanowić jedynie narzędzie pomocnicze w podejmowaniu decyzji, lecz nie powinna być traktowana jako czynnik rozstrzygający. W takich przypadkach nauczyciel powinien mieć prawo wystawić uczniowi oceny niższe bądź wyższe, niż wynikałyby one z potencjalnych średnich.

Jak to może wyglądać w praktyce?

Konkretny uczeń może nie uzyskiwać ocen cyfrowych w ramach form sprawdzania wiedzy, w jakich uczestniczy, a wciąż można wystawić ocenę końcową. W jaki sposób? W takim przypadku stosuje się uzasadnienie dla kryteriów, na podstawie których uczeń uzyskał konkretny stopień, a które to mogą być wyznaczane między innymi przez wkład ucznia w pracę czy zaangażowanie mimo pozornie słabszych wyników.

Niezależnie od przyjętej w szkole formy oceniania, warunki ustalania ocen powinny być opisane w wewnątrzszkolnych czy przedmiotowych systemach oceniania w Statucie.

Podstawa prawna:

1. Art. 44b. ust. 3. ustawy o Systemie oświaty

2. Art. 44f ust. 2 ustawy o Systemie oświaty

Nieklasyfikowanie ucznia jest jedną z ważniejszych decyzji jakie mogą być podjęte w roku szkolnym. Obawy przed wystąpieniem takiej sytuacji dotyczą zarówno uczniów zagrożonych oceną niedostateczną, lecz także nauczycieli.

Pojawia się bowiem pytanie “Kiedy nie klasyfikujemy ucznia z przedmiotu?”.

Podstawą prawną nieklasyfikowania ucznia jest art. 44k ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Przepis ten stanowi “Uczeń może nie być klasyfikowany z jednego, kilku albo wszystkich zajęć edukacyjnych, jeżeli brak jest zajęciach przekraczającej połowę czasu przeznaczonego na te zajęcia w okresie, za który przeprowadzana jest klasyfikacja.”.

Z literalnego brzmienia przepisu wynikają trzy przesłanki, które muszą zostać spełnione łącznie:

a) Brak podstaw do ustalenia oceny klasyfikacyjnej,

b) Nieobecność przekraczająca 50% czasu przeznaczonego na dane zajęcia

c) Związek przyczynowy, czyli brak podstaw do ustalenia oceny musi wynikać z tej nieobecności.

Kluczowe znaczenie ma użyte w przepisie sformułowanie „z powodu”. Nie jest ono przypadkowe. Oznacza ono, że sama frekwencja poniżej 50% i brak podstaw do ustalenia oceny nie wystarczają do nieklasyfikowania ucznia. Konieczne jest wykazanie, że to właśnie ta nieobecność uniemożliwiła ustalenie oceny. Nieklasyfikowanie nie jest więc konsekwencją „automatyczną”, lecz sytuacją wyjątkową, wymagającą łącznego spełnienia wszystkich przesłanek ustawowych.

Ze względu na równe możliwe interpretacje tego przepisu, należy wyszczególnić pięć możliwych scenariuszy, które są kombinacją wskazanych czynników (a, b, c)

1) Brak podstaw do ustalenia oceny + frekwencja poniżej 50% + brak podstaw wynika z tej frekwencji = Uczeń może być nieklasyfikowany.

2) Brak podstaw do ustalenia oceny + frekwencja poniżej 50% + brak podstaw nie wynika z nieobecności = Uczeń nie może być nieklasyfikowany.

3) Brak podstaw do ustalenia oceny + frekwencja równa lub wyższa niż 50% = Uczeń musi być klasyfikowany.

4) Są podstawy do ustalenia oceny + frekwencja poniżej 50% = Uczeń musi być klasyfikowany.

5) Są podstawy do ustalenia oceny + frekwencja równa lub wyższa niż 50% = Uczeń musi być klasyfikowany.

Należy zwrócić szczególną uwagę na to, że przepis posługuje się sformułowaniem „Uczeń może nie być klasyfikowany…”. Oznacza to, że nawet gdy wszystkie przesłanki są spełnione, przepis tworzy możliwość, a nie obowiązek nieklasyfikowania. W praktyce można wtedy nieklasyfikować ucznia, ale można również ustalić ocenę, jeśli nauczyciel uzna, że posiada wystarczające podstawy.

Jeżeli w twojej szkole dochodzi do naruszeń, możesz skontaktować się z nami i uzyskać pomoc.

Napisz na twojeprawa@variaposnania.pl i prześlij wszystkie najważniejsze informacje, włącznie z nazwą i adresem szkoły. Pomagamy za darmo i anonimowo, w całej Polsce! Interwencję podejmujemy dopiero po uzyskaniu Twojej zgody. Twoje dane osobowe są bezpieczne, pozostaniemy też w kontakcie z Tobą przez cały czas trwania interwencji.

W środowisku szkolnym regularnie powraca pytanie, ile ocen musi mieć osoba ucząca się, by można było ustalić ocenę klasyfikacyjną. Jest to zmartwieniem nie tylko uczniów, lecz także pedagogów, przed którymi stoi zadanie wystawienia odpowiedniej oceny klasyfikacyjnej.

Tymczasem przepisy prawa oświatowego nie określają minimalnej liczby ocen bieżących, jakie uczeń musi uzyskać w semestrze, aby można było ustalić ocenę klasyfikacyjną. Ani ustawa o systemie oświaty, ani rozporządzenie w sprawie oceniania nie wprowadzają takiego limitu liczbowego. Oznacza to, że formalnie nie ma przepisu, który wprost zakazywałby ustalenia oceny śródrocznej choćby na podstawie tylko jednej oceny bieżącej.

Nie oznacza to jednak, że każda taka sytuacja będzie prawidłowa. Ocena klasyfikacyjna musi być oparta na ocenianiu bieżącym, co oznaczałoby, że ocenianie ma charakter systematyczny i służy monitorowaniu postępów ucznia. Prawo nie wskazuje minimalnej liczby ocen, ale wymaga, aby istniały podstawy do ustalenia oceny klasyfikacyjnej. W praktyce należałoby zadać pytanie “Czy posiadane oceny bieżące rzeczywiście pozwalają rzetelnie określić poziom opanowania wymagań edukacyjnych przez ucznia?”. Odpowiedź będzie tutaj zależała od specyfiki przedmiotu, zakresu materiału objętego oceną, a także charakteru zajęć.

Jeżeli ocenianie bieżące nie było prowadzone systematycznie, problem nie dotyczy samej liczby ocen, lecz prawidłowości realizacji obowiązków nauczyciela.

Wobec tego nie liczba ocen jest decydująca, lecz istnienie rzeczywistych podstaw do ustalenia oceny klasyfikacyjnej. Jeżeli nauczyciel jest w stanie wykazać, że forma weryfikacji oraz posiadane oceny bieżące pozwolą w sposób rzetelny ocenić poziom opanowania wymagań edukacyjnych, to ustalenie oceny śródrocznej może być prawnie dopuszczalne. Jeżeli jednak liczba ocen i form weryfikacji wiedzy nie dają takiej podstawy, wystawienie oceny klasyfikacyjnej może zostać zakwestionowane jako sprzeczne z zasadą systematyczności oceniania.

Jeżeli w twojej szkole dochodzi do naruszeń, możesz skontaktować się z nami i uzyskać pomoc.

„Jestem oceniany niesprawiedliwie” jest dość częstym zarzutem wobec szkoły, pedagogów. Jak jednakże szkoła powinna reagować na zarzuty oceniania, które jest nieobiektywne i co w takich przypadkach powinna zrobić osoba ucząca się?

Punktem wyjścia jest art. 44b ust. 5 ustawy o systemie oświaty, który określa cele oceniania. Ocenianie ma m.in informować o poziomie osiągnięć edukacyjnych ucznia, wspierać ucznia w planowaniu jego rozwoju, motywować do dalszej pracy oraz dostarczać informacji o postępach i trudnościach. Wobec tego ocenianie musi być jawne, systematyczne, zgodne ze statutem szkoły oraz oparte na określonych i znanych wymaganiach edukacyjnych. Informacje dotyczące uregulowania materii oceniania w szkole zawarte są w statucie placówki. To właśnie do niego należy sięgnąć w pierwszej kolejności w sytuacji podejrzeń nieobiektywnego oceniania.

W praktyce taką „niesprawiedliwą oceną” może być np. ocena, która nie może być jakkolwiek uzasadniona, ocena niezgodna z kryteriami wcześniej przedstawionymi, ocena która wskazuje nie nierówne traktowanie uczniów czy taka która nie uwzględnia opinii lub orzeczeń dostarczonych przez ucznia lub opiekunów prawnych. Istotnym jest, że nie można przyjąć twierdzenia, w którym każda niska ocena byłaby traktowana jako niesprawiedliwa.

Jeżeli jednak po dokładnej analizie nadal jesteśmy przekonani, że ocena została wystawiona niesprawiedliwie, to zgodnie z przepisami przewidywana jest procedura odwoławcza. W ramach odwołania konieczne staje się zbadanie czy procedura dotycząca oceniania została zachowana, a także powołanie odpowiedniej komisji w przypadku stwierdzenia naruszeń. Co ważne, należy pamiętać, że taka procedura najczęściej kończy się przeprowadzeniem ponownego sprawdzenia wiadomości i umiejętności.

Jak to jednak wygląda z odpowiedzialnością, gdy do takiej sytuacji dojdzie? Obowiązkiem nauczyciela jest ocenianie, które jest obiektywne i które jest pozbawione elementów dyskryminacyjnych. Wobec tego jeśli dojdzie do stwierdzenia naruszeń zasad oceniania w skrajnych przypadkach może to prowadzić do odpowiedzialności dyscyplinarnej czy skarg do organu nadzoru pedagogicznego. Istotna jest tu również rola dyrekcji szkoły. Mimo, iż dyrektor nie może zmienić oceny, to może zawsze przeprowadzić rozmowę mającą na celu wyjaśnienie sytuacji, sprawdzić zgodność działań dydaktyka z zapisami statutu, poprosić o uzasadnienie oceny. Brak reakcji dyrekcji na sygnały o nieprawidłowościach może bowiem zostać uznany za zaniedbanie nadzoru pedagogicznego.

Najważniejszym, wobec tego wydaje się, by w szkołach precyzyjnie formułowano wymagania edukacyjne i stosowano kryteria oceniania, które są czytelne. Transparentność pozwala ograniczać ryzyko konfliktów. Istotnym jest, że ocena szkolna nie jest decyzją uznaniową nauczyciela, a jest wynikiem zastosowania odpowiednich procedur. Osoby uczące mają prawo do sprawiedliwej uzasadnionej oceny.

Jeżeli w twojej szkole dochodzi do naruszeń, możesz skontaktować się z nami i uzyskać pomoc.

Prace domowe przez lata stanowiły nierozłączny element praktyki szkolnej. Zadawane były w przeróżnych formach, objętościach oraz przewidywano przeróżne terminy na ich wykonanie. W efekcie osoby uczące się poświęcały czas wolny, który często można liczyć w godzinach czy dniach, na przygotowanie dodatkowej formy służącej do sprawdzenia wiedzy i umiejętności. Nierzadko prace takie były później ocenianie i pełniły rolę kluczową przy ustalaniu ocen klasyfikacyjnych.

Jednakże w ostatnim czasie prace domowe stały się obiektem kontrowersji i intensywnej debaty publicznej. Sytuacja prawna drastycznie zmieniła się wobec osób uczących się w szkołach podstawowych.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji z dnia 22 marca 2024 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych prace domowe w formie pisemnej oraz praktyczno-technicznej nie mogą być zadawane w klasach I-III (z wyłączeniem zadań domowych w formie ćwiczeń usprawniających motorykę małą), zaś w klasach IV-VIII mogą być zadane, lecz nie mogą zostać ocenione.

Oznacza to, że praca domowa w zależności od etapu edukacyjnego może mieć charakter dobrowolny, niepodlegający ocenie i głównie służący utrwaleniu materiału. W praktyce oznacza to, że dla uczniów klas IV-VIII praca domowa powinna być narzędziem wspomagającym, wobec którego przysługuje informacja zwrotna, która wskaże uczniowi mocne strony i obszary, które mogą wymagać poprawy.

Ponadto istotnym jest, że ocenianiu podlegają osiągnięcia edukacyjne ucznia.

Wobec tego nawet w szkołach ponadpodstawowych, których zmiana przepisów nie objęła, nie jest możliwe wystawienie oceny niedostatecznej za brak pracy domowej, obniżenie oceny z przedmiotu za jej niewykonanie czy stosowanie takiej pracy domowej jako środka dyscyplinującego.

Dlaczego stanowi to element debaty?

W założeniu szkoła ma być miejscem realizacji zasadniczej części procesu dydaktycznego, a ocenianie powinno opierać się przede wszystkim na pracy ucznia w szkole. Ponadto prace domowe nie powinny wpływać na nierówności wynikających z warunków domowych.

Wcześniej pojawiały się pytania czy aby na pewno prace domowe oceniały tylko wiedzę i umiejętności uczniów, a nie także zaplecze domowe bądź pomoc opiekunów prawnych. Ponadto prace domowe uznawano na coś co pogłębiało nierówności społeczne, gdyż uczniowie mają różne warunki domowe, a przez to dostęp do korepetycji, sprzętu, spokojnej przestrzeni do nauki. Pojawiało się również pytanie czy praca własna ucznia poza szkołą jest niezbędnym elementem kształtowania samodzielności?

W uzasadnieniu do zmian podkreślono potrzebę ograniczenia przeciążenia uczniów, zmniejszenia presji oceniania oraz wyrównania szans edukacyjnych. Zmiany te wpisują się w realizację celów systemu oświaty.

Jeżeli w twojej szkole dochodzi do naruszeń, możesz skontaktować się z nami i uzyskać pomoc.

Opiekunowie prawni uczniów z niepełnosprawnościami mierzą się każdego dnia z barierami finansowymi, społecznymi, organizacyjnymi.

Pojawiają się pytania co z obowiązkiem szkolnym, co ze wsparciem ze strony szkoły.

Polski system oświaty za ucznia z niepełnosprawnością uznaje uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na stan zdrowia, dysfunkcje intelektualne. Takie orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego mogą przykładowo otrzymać uczniowie z problemami dotyczącymi narządu wzroku, słuchu, z niepełnosprawnością ruchową, z autyzmem, z niedostosowaniem społecznym. Orzeczenie takie potwierdza, że osoba ucząca się wymaga specjalnej organizacji nauki i metod pracy.

Czy to jednak oznacza, że obowiązkiem rodzica jest znalezienie placówki, która oferuje dedykowany tryb edukacji dla osób z niepełnosprawnościami? Otóż nie. Uczniowie z niepełnosprawnościami mają prawo realizować edukację we wszystkich formach wychowania oraz w każdym typie szkół publicznych i niepublicznych. O wyborze placówki decydują opiekunowie prawni i jeśli taka jest ich wola, prawidłowym jest zapisanie dziecka do placówki najbliżej miejsca zamieszkania.

Ponadto osoba ucząca się z niepełnosprawnością podlega obowiązkowi szkolnemu tak jak każda inna osoba ucząca się. Nie ma zwolnienia z obowiązku nauki, a wręcz przeciwnie, powstaje obowiązek stworzenia warunków do realnej realizacji takiego obowiązku.

Uczeń z niepełnosprawnością ma prawo do edukacji w szkole ogólnodostępnej, specjalnej lub integracyjnej. Ponadto ma prawo do zajęć rewalidacyjnych, pomocy psychologiczno – pedagogicznej, dostosowania warunków egzaminacyjnych do niepełnosprawności, wydłużenia etapu edukacyjnego, w określonych przypadkach do bezpłatnego transportu, dostosowania wymagań edukacyjnych i form sprawdzania wiedzy, a także indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego (IPET).

Po stronie szkoły za to powstaną dodatkowe obowiązki takie jak zapewnienie realizacji zaleceń zawartych w opinii czy orzeczeniu, zapewnienie odpowiednich warunków do nauki, często sprzętu oraz środków dydaktycznych, stawianie na integrację uczniów niepełnosprawnych z tymi pełnosprawnymi, postawienie na działania, które pozwolą przygotować uczniów do samodzielności w życiu dorosłym, a także zapewnienie zajęć specjalistycznych ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne.

Należy pamiętać, że uczeń z niepełnosprawnością nie jest „uczniem problemowym”, lecz podmiotem praw szczególnych. Sytuacja w systemie oświaty nie polega na przyznaniu przywilejów, lecz na wyrównaniu szans oraz stworzeniu warunków, które pozwolą na realne korzystanie z prawa do nauki. Niedopuszczalną za to praktyką jest zniechęcanie rodziców do wyboru konkretnej placówki czy przerzucanie odpowiedzialności na rodzinę osoby niepełnosprawnej. W centrum systemu oświaty zawsze powinna stać osoba ucząca się, a nie jej pełnosprawność czy niepełnosprawność.

Jeżeli w twojej szkole dochodzi do naruszeń, możesz skontaktować się z nami i uzyskać pomoc.

Organizacja pracy szkoły z reguły opiera się na ramowym planie nauczania. Mogą jednak zdarzyć się sytuacje nadzwyczajne, które wymuszą zawieszenie zajęć bądź skrócenie czasu trwania takowych. Najczęściej związane będą one z występującym zagrożeniem sanitarnym, warunkami pogodowymi, awariami technicznymi bądź innymi losowymi sytuacjami.

Zgodnie z ustawą Prawo Oświatowe zajęcia w szkołach zawiesza się na czas oznaczony w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa uczniów w związku z organizacją i przebiegiem imprez ogólnopolskich lub międzynarodowych, temperatury zewnętrznej lub w pomieszczeniach, w których są prowadzone zajęcia z uczniami, zagrażającej zdrowiu uczniów, zagrożenia związanego z sytuacją epidemiologiczną, nadzwyczajnego zdarzenia zagrażającego bezpieczeństwu lub zdrowiu uczniów. Przepisy te uzupełnione są przez rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach.

Ważnym jest, że w zależności od przyczyny decyzja o zawieszeniu zajęć może wymagać uzgodnienia z organem prowadzącym lub właściwym inspektorem sanitarnym. Takie zawieszenie zajęć również nie oznacza automatycznego wolnego dla uczniów i nauczycieli. W określonych przypadkach na czas zawieszenia zajęć organizuje się zajęcia z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość.

Innym pojęciem jest skrócenie zajęć, którym jest modyfikacja czasu trwania lekcji przy zachowaniu ich realizacji. Takie rozwiązanie bywa stosowane w przypadku choćby awarii ogrzewania czy w przypadku wystąpienia uroczystości szkolnych. W przypadku zmiany organizacji zajęć poprzez skrócenie powinno się uwzględnić, że zmiana jest czasowa, uzasadniona i nie prowadzi do naruszenia minimalnej liczby godzin realizacji podstawy programowej.

Decyzje o zmianach w trybie działania szkoły podejmuje dyrektor, działając jednak w granicach przepisów i po ewentualnym uzgodnieniu z właściwymi organami. Nie jest możliwe dowolne skracanie zajęć czy ich odwoływanie bez uzasadnionych przyczyn związanych z organizacją pracy szkoły czy bezpieczeństwem. Należy również zawsze pamiętać, że organ prowadzący oraz organ nadzoru pedagogicznego mogą kontrolować zasadność takich decyzji.

Kluczową jednak przesłanką będzie zawsze bezpieczeństwo uczniów oraz pracowników szkoły. Jeżeli warunki pogodowe, awaria instalacji czy jakiekolwiek inne zagrożenie realnie wpłynie na bezpieczne przebywanie na terenie szkoły, to obowiązkiem dyrektora jest podjąć działania organizacyjne. Brak reakcji w sytuacji zagrożenia mógłby prowadzić do odpowiedzialności za narażenie uczniów na niebezpieczeństwo.

Podsumowując zawieszenie zajęć czy też ich skrócenie są instrumentami organizacyjnymi, które można stosować w sytuacjach uzasadnionych względami bezpieczeństwa lub nadzwyczajnymi okolicznościami. Najważniejsza zawsze będzie proporcjonalność, a reakcja szkoły musi być adekwatna do zagrożenia.

Jeżeli w twojej szkole dochodzi do naruszeń, możesz skontaktować się z nami i uzyskać pomoc.

Uczniowie spędzają znaczną część swojego życia w szkole, która będąc miejscem nauki powinna przede wszystkim być przestrzenią bezpieczeństwa. Jednakże każda społeczność mierzy się czasami z przemocą – fizyczną, psychiczną, słowną czy też elektroniczną. W
przypadkach, gdy mamy do czynienia z aktem przemocy na terenie szkoły, placówka ma nie tylko prawo, ale i obowiązek reagowania. W odwrotnym przypadku, zaniechanie może być potraktowane nie tylko jako naruszenie obowiązków pracowniczych czy pedagogicznych, lecz przede wszystkim jako zawiedzenie zaufania uczniów oraz ich opiekunów prawnych.
Kwestie przeciwdziałania przemocy w placówkach oświatowych wynikają wprost z przepisów:

Art. 1 pkt. 14 Ustawy – Prawo Oświatowe stanowi, że system oświaty ma zapewniać utrzymywanie bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki w szkołach i placówkach.

Art. 68 ust. 1 pkt. 6 Ustawy – Prawo Oświatowe nakłada na dyrektora szkoły wykonywanie zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę lub placówkę.

Przepisy te nie mają charakteru deklaratywnego, lecz tworzą realne obowiązki organizacyjne i nadzorcze po stronie placówki.

Wobec tego jak powinna wyglądać prawidłowa reakcja szkoły w przypadku
zaobserwowania aktu przemocy?

Nauczyciele zobowiązani są do niezwłocznej reakcji na jakiekolwiek zaobserwowane przejawy przemocy. Brak takowej bowiem może zostać uznany za naruszenie obowiązków nauczyciela.
Istotnym jest by w pierwszej kolejności zadbano o bezpieczeństwo ofiar aktu przemocy, a w razie potrzeby zapewniono dostęp do wsparcia psychologa czy pierwszej pomocy.
Ważnym jest również odpowiednie odnotowanie, iż takie wydarzenie miało miejsce.
Dokumentacja taka bowiem ma znaczenie dowodowe. O każdorazowym takim wydarzeniu powinno się również niezwłocznie poinformować opiekunów prawnych osoby uczącej się, jak i opiekunów prawnych sprawcy. Nadto po stronie szkoły leży zastosowanie odpowiednich
środków wychowawczych i dyscyplinarnych, które powinny być proporcjonalne do zdarzenia oraz zgodne ze statutem szkoły. Środki takie mogą obejmować naganę, rozmowę z dyrekcją itd. Ponadto w przypadku czynów, które noszą znamiona przestępstwa szkoła jest zobowiązana do
zawiadomienia o zdarzeniu odpowiednich organów.

Jak jednakże wygląda kwestia odpowiedzialności za przemoc w szkole?
Obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa ma charakter faktyczny, organizacyjny, prewencyjny oraz interwencyjny. Wobec tego w takim przypadku bada się nie tylko samo zdarzenie, które miało miejsce, ale również czy szkoła mogła mu zapobiec oraz czy reakcja szkoły była
prawidłowa. W praktyce szkoła może ponosić odpowiedzialność, jeśli doszło do szkody, wystąpiła przy tym wina w nadzorze i gdy istnieje faktyczny związek przyczynowy między zaniechaniem szkoły a zdarzeniem. Jeżeli jednak szkoła wykazuje się należytą opieką i reaguje na sygnały o przemocy, podejmując racjonalne działania zapobiegające, to odpowiedzialność po stronie szkoły staje się już wątpliwa.
Warto pamiętać, że odpowiedzialność za przemoc w szkole nie jest odpowiedzialnością, która powstaje za sam fakt, że do takiego zdarzenia doszło. Istotny jest sposób organizacji nadzoru w szkole i reakcja na zagrożenie.

Jeżeli w twojej szkole dochodzi do naruszeń, możesz skontaktować się z nami i uzyskać pomoc.
Skontaktuj się z naszą infolinią lub napisz na twojeprawa@variaposnania.pl i prześlij wszystkie najważniejsze informacje, włącznie z nazwą i adresem szkoły. Pomagamy za darmo i anonimowo, w całej Polsce! Interwencję podejmujemy dopiero po uzyskaniu Twojej zgody. Twoje dane osobowe są bezpieczne,
pozostaniemy też w kontakcie z Tobą przez cały czas trwania interwencji.

Projekt realizowany ze środków Unii Europejskiej.

W praktyce szkolnej można spotkać się z pojęciem nauczania indywidualnego. Istotnym jest tutaj nakreślenie, iż nauczanie indywidualne i edukacja domowa są różnymi formami kształcenia. Edukacja domowa polega na przejęciu odpowiedzialności za proces nauczania ucznia przez opiekunów prawnych. Tymczasem nauczanie indywidualne jest formą nauczania, którą realizuje się ze względu na stan zdrowia osoby uczącej się.

Nauczanie indywidualne zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej w sprawie indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży organizuje się na czas określony wskazany w orzeczeniu o potrzebie indywidualnego nauczania. Taka forma nauczania przysługuje wyłącznie dzieciom i młodzieży, których stan zdrowia uniemożliwia lub znacznie utrudnia uczęszczanie do szkoły. Ważnym jest wskazanie, że takim nauczaniem nie powinno obejmować się dzieci niepełnosprawnych, gdyż mogłoby to prowadzić do izolacji. Nauczanie takie również nie przysługuje ze względu na jakiekolwiek problemy wychowawcze czy niechęć do nauki w grupie.

Dla organizacji takiej formy nauczania konieczne jest uzyskanie orzeczenia o potrzebie nauczania indywidualnego wydanego przez publiczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną. W oparciu o nie to dyrektor szkoły, w uzgodnieniu z organem prowadzącym szkołę, podejmuje decyzję o organizacji nauczania indywidualnego, jego zakresie i czasie prowadzenia. Zajęcia takie prowadzone są w domu ucznia przez nauczycieli ze szkoły. Ze względu na specyfikę organizacji takiej formy nauczania liczba godzin również jest zmniejszona.

Nauczanie indywidualne przewiduje zrealizowanie przez ucznia podstawy programowej, jednakże w trybie dostosowanym do jego możliwości zdrowotnych. Taka forma nauczania jest również rozwiązaniem o charakterze czasowym. W przypadku ustalenia, że stan zdrowia się poprawił i umożliwia uczęszczanie do szkoły, dyrektor szkoły zawiesza organizację indywidualnego nauczania na okres wskazany w zaświadczeniu lekarskim bądź jeśli zasadne, zaprzestaje całkowitej organizacji takiej formy nauczania.

Nauczanie indywidualne ma chronić zdrowie dziecka. Nie powinno jednak prowadzić do izolacji społecznej, dlatego w miarę poprawy zdrowia uczeń powinien wracać do nauki na terenie szkoły oraz do kontaktu ze swoimi rówieśnikami. Należy zapamiętać, że ta forma kształcenia jest rozwiązaniem medycznym, nie formą, którą można sobie wybrać. Celem takiego kształcenia bowiem jest zapewnienie ciągłości edukacji w trudnym okresie zdrowotnym.

Jeżeli w twojej szkole dochodzi do naruszeń, możesz skontaktować się z nami i uzyskać pomoc.