Kategoria: Post

Samorząd uczniowski w szkole bywa postrzegany głównie jako organizator dyskotek, akcji charytatywnych czy dni tematycznych. Praktyka szkolna pokazuje, że dość rzadko traktuje się go jako organ, który może reprezentować interesy uczniów. Tymczasem prawo oświatowe przyznaje samorządowi uczniowskiemu konkretne kompetencje.

Zgodnie z ustawą Prawo Oświatowe w szkole i placówce działa samorząd uczniowski, zwany dalej “samorządem”, który to tworzą wszyscy uczniowie szkoły. Nie jest więc organem, które powstaje fakultatywnie, jego istnienie nie jest też zależne od decyzji dyrekcji. Jego istnienie wynika wprost z ustawy.

Również regulamin samorządu jest uchwalany przez ogół uczniów w głosowaniu równym, tajnym i powszechnym, a dyrekcja, nauczyciele nie mają prawa decydować za uczniów.

Jakie uprawnienia przysługują samorządowi?

Art. 85 ust. 5 ustawy Prawo Oświatowe wskazuje, że samorząd może przedstawiać radzie szkoły lub placówki, radzie pedagogicznej oraz dyrektorowi wnioski i opinie we wszystkich sprawach szkoły lub placówki.

W szczególności wyróżniono prawa samorządu do zapoznawania się z programem nauczania, z jego treścią, celem i stawianymi wymaganiami, jawnej i umotywowanej oceny postępów w nauce i zachowaniu, prawo do organizacji życia szkolnego, umożliwiające zachowanie właściwych proporcji między wysiłkiem szkolnym a możliwością rozwijania i zaspokajania własnych zainteresowań, prawo redagowania i wydawania gazety szkolnej, prawo organizowania działalności kulturalnej, oświatowej, sportowej oraz rozrywkowej zgodnie z własnymi potrzebami i możliwościami organizacyjnymi w porozumieniu z dyrektorem, prawo wyboru nauczyciela pełniącego rolę opiekuna samorządu.

Samorząd uczniowski ma także prawo do zaopiniowania propozycji wprowadzenia jednolitego stroju na terenie szkoły oraz podejmowania działań z zakresu wolontariatu.

Szukając dalej można dotrzeć również do informacji, że samorząd uczniowski również opiniuje w przypadku procedury skreślenia z listy uczniów, w szkołach ponadpodstawowych może wnioskować o powstanie Rady szkoły, uczestniczyć w konsultacjach dotyczących ustalenia dodatkowych dni wolnych od zajęć, a także składać wnioski o nadanie imienia szkole czy wnioski o przyznanie stypendium Prezesa Rady Ministrów.

Wobec tego samorząd uczniowski nie jest wyłącznie organizatorem wydarzeń szkolnych, lecz jest ustawowym reprezentantem uczniów. Prawo przyznaje SU szerokie prawa opiniowania, składania wniosków oraz kształtowania życia szkolnego. Dość często uprawnienia te jednak nie zostają wykorzystane z powodu braku świadomości ich istnienia. Realny wpływ samorządu zaczyna się od wiedzy o przysługujących mu kompetencjach. Samorząd uczniowski ma wiele praw, trzeba je tylko znać i odważyć się z nich korzystać.

Jeżeli w twojej szkole dochodzi do naruszeń, możesz skontaktować się z nami i uzyskać pomoc.

Napisz na twojeprawa@variaposnania.pl i prześlij wszystkie najważniejsze informacje, włącznie z nazwą i adresem szkoły. Pomagamy za darmo i anonimowo, w całej Polsce! Interwencję podejmujemy dopiero po uzyskaniu Twojej zgody. Twoje dane osobowe są bezpieczne, pozostaniemy też w kontakcie z Tobą przez cały czas trwania interwencji.

Zakaz telefonu czy prace fizyczne jako kara? – składamy poprawki do ustawy o Rzeczniku Praw Uczniowskich

Prawo oświatowe w Polsce skrupulatnie opisuje proces powoływania dyrektora, to jakie są kompetencje Kuratora Oświaty, co powinien zawierać statut, lecz nie zawiera najważniejszego – tego jakie są prawa beneficjentów prawa (nomen omen) do nauki, czyli uczniów. Prawo oświatowe do tego momentu pozostawiało wolną rękę szkołom, przez co zarówno prawa, obowiązki jak i kary stosowane wobec uczniów stanowiły kopalnię absurdalnych zapisów, nakazów, zakazów i kar właśnie.

Inicjatywa powiązanych ze sobą organizacji, w której szczególną rolę wiodła Fundacja Varia Posnania, doprowadziła do tego, iż Ministerstwo przedstawiło swój pomysł na rozwiązanie kwestii praw uczniowskich. Głównymi założeniami nowelizacji są: umieszczenie praw i obowiązków ucznia oraz kar w ustawie (a nie jak dotychczas, w statucie), stworzenie urzędu rzecznika praw uczniowskich na 3 szczeblach: szkoły, województwa i całego kraju (oraz opcjonalny – na szczeblu gminy lub powiatu), zwiększyć rolę rad szkół (jak również zobowiązać szkoły do ich tworzenia tam, gdzie jest to możliwe) oraz ustanowić bardziej restrykcyjne warunki promowania uczniów do wyższych klas.

Fundacja Varia Posnania dostrzegła w projekcie mankamenty które mogą nie tyle nie poprawić sytuacji osób uczących się, co wręcz mogą ją pogorszyć. Są nimi:

nieumieszczenie w ramach społeczności szkolnych pracowników odpowiedzialnych za utrzymanie szkoły: księgowych, sekretarzy czy woźnych;
brak określenia tożsamości płciowej jako kryterium wolności od dyskryminacji;
odwołanie się do „ogólnie przyjętych norm społecznych” jako kryterium realizacji obowiązków ucznia, przy czym problemem jest odwoływanie się do niespisanych w prawie zasad: norm etycznych, zasad współżycia społecznego itd.;
możliwość uregulowania w statucie szkoły zakazu wnoszenia telefonów i innych urządzeń elektronicznych, co postuluje się zlikwidować, względnie doprowadzić do uchwalenia takiego zakazu jedynie w drodze referendum szkolnego;
możliwość zlecenia pracy fizycznej uczniowi w ramach „procesu wychowawczego”, jako kara, bez limitów czasowych i bez wymogu zgody ucznia;
kompetencje samorządu uczniowskiego, które są zmniejszane na rzecz rady szkoły, co chce się powstrzymać;
nierówne wymagania na krajowego i wojewódzkiego rzecznika praw uczniowskich, pomimo tych samych kompetencji;
brak wiążących kompetencji krajowego i wojewódzkiego rzecznika;
powiązanie instytucji wojewódzkiego rzecznika z Kuratorem Oświaty;
brak obowiązkowego określenia dodatku za pracę dla szkolnego rzecznika;
oraz kilka pomniejszych problemów.

Wszystkie te problemy Fundacja dostrzegła i określiła rozwiązania w piśmie przesłanym do Ministerstwa Edukacji w ubiegłym tygodniu. Wiemy jedno – ta ustawa zmienia perspektywę na prawa uczniowskie, ale ta zmiana musi dokonać się lepiej.

Zastrzeżenia do ustawy Pobierz

Robimy to!

Jako Fundacja od lat działamy w całej Polsce, reagując, gdy prawa uczniowskie są naruszane, a statuty szkół łamią prawo.

Startujemy z programem Koordynatorów i Koordynatorek regionalnych!

Będą oni na bieżąco monitorować sytuację w szkołach oraz utrzymywać z Wami kontakt!

PEŁNA LISTA KOORDYNATORÓW/EK:

Woj. Śląskie – Paweł Pałasz
Woj. Mazowieckie – Amelia Rudnicka
Woj. Pomorskie – Aleksandra Żurańska i Wiktor Grydyk
Woj. Dolnośląskie – Paweł Lekan
Woj. Zachodniopomorskie – Sofiia Galaida
Woj. Wielkopolskie – Bartosz Gierzycki
Woj. Świętokrzyskie – Amelia Stępień
Woj. Małopolskie – Kostiantyn Surkov
Woj. Podlaskie – Igor Barmuta
Woj. Lubelskie – Zuzanna Nawłatyna
Woj. Kujawsko-Pomorskie – Nikodem Łojewski
Woj. Opolskie – Mikołaj Frączak-Kot
Woj. Warmińsko-Mazurskie – Mieszko Niedziółka
Woj. Lubuskie – Bartek Wieraszka
Woj. Łódzkie – TO MOŻESZ BYĆ TY
Woj. Podkarpackie – TO MOŻESZ BYĆ TY

Chcesz dołączyć do Varii?

Zgłoś się do nas przez mail interwencyjny – nie wymagamy eksperckiej wiedzy, wszystkiego Cię nauczymy! 🧠✨

Tekst: Natalia Janicka

Szkoła nie jest tylko murami, w których znajdują się klasy, ławki oraz dzwonek wybrzmiewający co 45 minut. Szkoła jest miejscem, w którym młodzież spędza sporą część swojego życia i miejscem, które ma przygotować młodego człowieka do samodzielnego funkcjonowania w późniejszym okresie. Przede wszystkim jednak szkoła działa jako instytucja zaufania publicznego, a wobec tego powinna działać zgodnie z prawem, realizować postawy i działania zgodne z przyjętymi wartościami i normami, a także zapewniać wysoką organizację kształcenia i opieki.

Niestety, zdarzają się sytuacje, w których takie zasady są łamane. Co więcej, bardzo duża część takich przypadków pozostaje nieujawniona – głównie ze względu na obawy uczniów oraz ich opiekunów prawnych. Obawy takie mogą dotyczyć potencjalnych dalszych relacji z gronem pedagogicznym, tego, że ujawnienie nieprawidłowości może mieć wpływ na wystawianie ocen czy na ogólną atmosferę wokół ucznia, prowadzącą do wykluczenia w środowisku szkolnym. W takich przypadkach anonimowość kreuje się jako istotne narzędzie interwencyjne, które nie tylko pozwala na rozwiązanie problemów, jakie panują w murach szkoły, ale także kreują poczucie, że w przypadkach naruszeń praw, obowiązków należy takie sytuacje zgłaszać.

Często panuje przekonanie, że w środowisku szkolnym nie ma możliwości na wystąpienie naruszeń. Jako Fundacja działająca w sektorze oświatowym jednakże dostajemy zgłoszenia dotyczące wykluczeń z zajęć, niedopuszczania do egzaminów maturalnych, sytuacji wykazujących

znamiona mobbingu, dyskryminacji, nękania, pobierania nieuzasadnionych opłat czy stosowania nieproporcjonalnych kar.

Docelowo słuszne byłoby stworzenie w szkołach bezpiecznych – anonimowych – kanałów zgłaszania nieprawidłowości. Przykładem takich narzędzi jest, chociażby utworzenie w szkołach specjalnych skrzynek zaufania czy specjalnych formularzy online.

Do kogo można się zwrócić, gdy zauważymy istotne nieprawidłowości?

1) Psycholog / pedagog szkolny, do którego można się zwrócić wraz z prośbą o zachowanie w tajemnicy danych identyfikujących ucznia

2) Kuratorium oświaty sprawujące opiekę nad placówkami szkolnymi, a do których dane kontaktowe są łatwo dostępne

3) Rzecznik Praw Dziecka, korzystając z Dziecięcego Telefonu Zaufania Rzecznika Praw Dziecka pod numerem 800 12 12 12.

4) Fundacje i stowarzyszenia działające w sektorze oświatowym – np. Fundacja Varia Posnania

W jaki sposób możesz uzyskać pomoc?

Większość sposobów zgłoszenia już jest ułatwiona poprzez stosowanie specjalnie skonstruowanych formularzfy, które przeprowadzają krok po kroku przez informacje wymagane do podjęcia stosownej interwencji. Jednakże, ze względu na specyfikę sytuacji, jaką jest zgłaszanie nieprawidłowości, możliwe jest także zgłaszanie naruszeń, stosując drogę mailową czy listowną na konkretny adres korespondencyjny.

Pamiętaj jednak, by stosując anonimowość, zawrzeć możliwie jak najwięcej informacji, które pozwolą na skuteczne i szybkie podjęcie działań.

Takie przykładowe zgłoszenie powinno w swojej treści obejmować:

– Określenie typu zgłoszenia (Dyskryminacja, mobbing, naruszenia dydaktyczne, inne)

– Szczegóły zdarzenia

– Czas i miejsce zdarzenia

– Informacja czy naruszeń dopuściła się konkretna osoba fizyczna

– Dowody

– Informacja o uprzednim zgłoszeniu sytuacji innej osobie, instytucji i podjętych działaniach

Im więcej konkretów, tym lepiej!

Kto może zgłaszać takie naruszenia?

Uczniowie – jeśli sytuacja ich dotyczy bądź są świadomi naruszeń

Rodzice – jeśli zauważą niepokojące zachowania u dziecka

Nauczyciele – jeśli pozyskają informację o naruszeniach

Każdy, kto wie o problemie – i chce coś z tym zrobić!

Podsumowując, szkoła ma być środowiskiem, w którym panuje poczucie bezpieczeństwa, dlatego masz prawo mówić – nawet anonimowo!

Jeśli czujesz, że coś nie jest w porządku, że naruszane są Twoje prawa bądź jesteś świadkiem takich naruszeń – masz prawo to zgłosić. Zgłaszając nieprawidłowości, robisz coś ważnego – dbasz o siebie i o innych.

Jeżeli w twojej szkole dochodzi do naruszeń, możesz skontaktować się z nami i uzyskać pomoc.

Tekst: Natalia Janicka

Zgodnie z obowiązującymi przepisami Szkoła w Statucie reguluje warunki wnoszenia, oraz korzystania z telefonów komórkowych oraz innych sprzętów elektronicznych na terenie szkoły. Bardzo często w takich statutach pojawią się całkowite zakazy dotyczące korzystania z takowych urządzeń. Zdarzają się jednak sytuacje, w których przewidywane jest zatrzymanie (konfiskata) takiego urządzenia (np. zatrzymanie na określony czas przez nauczyciela).

Należy zwrócić uwagę, iż taki sprzęt pozostaje własnością osoby uczącej się lub rodziców/opiekunów prawnych osoby uczącej się. Ogólna zasada prawa cywilnego wskazuje na niemożność pozbawienia drugiego podmiotu jego własności bez jego zgody. Zignorowanie tej zasady może prowadzić do sytuacji utożsamianej z kradzieżą – uregulowaną w kodeksie wykroczeń bądź dokonania przestępstwa uregulowanego w kodeksie karnym.

Co w sytuacji, gdy Statut szkoły przewiduje zatrzymanie własności ucznia? Szkoła działa na podstawie, ale również w granicach prawa. Nie ma przepisów, które upoważniają nauczyciela, czy innego członka grona pedagogicznego do nawet czasowego odebrania uczniowi telefonu komórkowego czy innego urządzenia elektronicznego.

W niektórych szkołach zdecydowano się na rozwiązanie tej sytuacji przez utworzenie depozytów wraz z wprowadzeniem obowiązku pozostawienia w nich urządzeń na czas trwania zajęć. Takie rozwiązanie, choć pozornie rozwiązujące problem kreuje jednak dodatkowe obowiązki. W przypadku pozostawienia rzeczy w depozycie szkolnym szkoła ponosi odpowiedzialność za potencjalnie wynikłe szkoły jak np. kradzież czy uszkodzenie rzeczy – na co wskazało MEN swoją odpowiedzią z dnia 12 stycznia 2019 na zapytanie Stowarzyszenia Umarłych Statutów. Wobec tego, w sytuacji, gdy w szkole funkcjonuje „depozyt”, szkoła będzie pełniła rolę przechowawcy i odpowiadała za stan oraz bezpieczeństwo pozostawionej własności. Jednakże nie jest możliwe trwałe zatrzymanie takiej własności czy też używanie sprzętu, nawet w celach weryfikacji jego zawartości. W przypadku, gdy sprzęt takowy nie zostanie oddany w odpowiednim czasie, może to stanowić naruszenie prawa własności.

Jakie pojawiają się jednak istotne wątpliwości?

W przypadku zatrzymania przez szkołę telefonów komórkowych, innych sprzętów elektronicznych, bądź jakiejkolwiek innej rzeczy stanowiącej własność ucznia bądź opiekuna prawnego, mogą pojawić się wątpliwości co do przesłanek takiego działania. Zatrzymywanie własności przez szkołę w charakterze depozytu powinno mieć swoje uzasadnienie (np. zasady bezpieczeństwa, zakłócanie porządku). Zatrzymanie własności w sposób niezgodny z prawem może doprowadzić do roszczeń administracyjnych i cywilnych, a także dochodzenia zwrotu konkretnej rzeczy oraz stosownego odszkodowania.

Podsumowując, szkoła w Statucie reguluje sposób korzystania z urządzeń komórkowych i innych sprzętów elektronicznych, jednakże nie może dochodzić do sytuacji nadmiernej ingerencji we własność oraz wolność osoby uczącej się. Grono pedagogiczne nie posiada uprawnień do korzystania lub przeszukania telefonu czy zatrzymania sprzętu (własności), jeśli nie jest w szkole ustanowiony oficjalny depozyt. Szkoła nie może bezprawnie zatrzymać telefonu ucznia na stałe bądź pozbawić ucznia żadnej innej własności. W dobie powszechnej cyfryzacji sprzęty elektroniczne zostały nieodłącznym elementem życia uczniów, w dużej mierze służąc jako narzędzia komunikacji oraz rozrywki. Szkoły chcąc zapewnić odpowiedni porządek, nie powinny jednak odgórnie traktować takich urządzeń jako narzędzi zakłócania procesu dydaktycznego. Regulowanie zasad korzystania z takich urządzeń przez uczniów powinno być podyktowane celem, jakim jest zapewnienie warunków do nauki oraz bezpieczeństwa uczniów. Wobec tego istotne jest, by szkoły wprowadzając regulacje, kierowały się zasadą proporcjonalności i zgodnością z przepisami prawa powszechnie obowiązującego.

Podstawa prawna:

1. Art. 99 ust. 4 ustawy Prawo Oświatowe

2. Art. 119 Kodeksu Wykroczeń

3. Art. 278 Kodeksu Karnego

Tekst: Natalia Janicka

Zajęcia z wychowania fizycznego zawarte są w katalogu przedmiotów obowiązkowych zgodnie z podstawą programową i ustawą o systemie oświaty. Nie jest możliwa samodzielna całkowita rezygnacja z udziału w tych konkretnych zajęciach. Jednakże przepisy prawa, a także statuty szkolne przewidują sytuacje, w których możliwe jest czasowe lub nawet stałe zwolnienie z udziału w zajęciach WF.

Takie zwolnienia mogą mieć charakter zwolnień lekarskich, zwolnień jednorazowych, które sporządzane są przez opiekunów prawnych bądź uczniów pełnoletnich czy zwolnień doraźnych.

Rozpatrując kwestię zwolnień lekarskich, istotne jest wskazanie, że szkoła nie może wymagać, by stosowne zwolnienie zostało wydane przez lekarza specjalizującego się w konkretnej dziedzinie (np. ortopedii). Takie zwolnienie z uczestnictwa w zajęciach wychowania fizycznego może zostać wydane przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który biorąc pod uwagę predyspozycje oraz stan zdrowia ucznia, określa kwalifikację ucznia do udziału w tychże zajęciach. W ramach takiej kwalifikacji uczeń może się okazać zarówno zdolny do wykonywania wszelkich ćwiczeń bez ograniczeń, zdolny do uczestnictwa w zajęciach wychowania fizycznego z pewnymi ograniczeniami, a także całkowicie niezdolny do uczestnictwa w zajęciach wychowania fizycznego. W dalszym kroku na podstawie takiego zwolnienia lekarskiego dyrektor szkoły zwalnia ucznia z wykonywania określonych ćwiczeń fizycznych na czas określony w takim zwolnieniu.

W praktyce zwolnienia takie mogą dotyczyć zarówno zwolnienia ze wszystkich ćwiczeń przewidzianych w ramach zajęć wychowania fizycznego jak ograniczenia udziału ucznia w konkretnych czynnościach.

Zwolnienia jednorazowe sporządzane są przez opiekuna prawnego bądź ucznia pełnoletniego i z reguły dotyczą zajęć odbywających się w konkretnym dniu. Za to zwolnienia doraźne, które często przewidziane są w regulacjach szkolnych dotyczących organizacji zajęć z wychowania fizycznego, są zwolnieniami udzielanymi na prośbę ucznia. Wskazane typy zwolnień najczęściej dotyczą problemów związanych ze zdrowiem bądź samopoczuciem konkretnego dnia, w którym przewidziane są zajęcia WF. Powodem może być odczuwanie bólu menstruacyjnego, nagłe pogorszenie samopoczucia czy dolegliwości związane z jakimś urazem. Istotne jest jednak, by szkoła przewidywała zasady postępowania w takich sytuacjach.

Z punktu organizacji pracy nauczyciela WF warto jednak zwrócić uwagę, by zwolnienia jednorazowe, doraźne nie były stosowane często bądź nie miały charakteru powtarzalnego. W takich sytuacjach wskazane byłoby dostarczenie stosownego zwolnienia lekarskiego, które pozwoliłoby na przyszłość dostosować formy aktywności do potrzeb konkretnego ucznia.

Jednakże jak wygląda późniejsza kwestia oceniania uczniów zwolnionych z zajęć wychowania fizycznego w zależności od rodzaju zwolnienia?

W przypadku uczniów posiadających długoterminowe zwolnienie lekarskie (np. na obejmujące terminowo semestr bądź rok), które kreuje sytuację uniemożliwiającą ustalenie śródrocznej lub rocznej oceny klasyfikacyjnej, uczeń taki zamiast oceny klasyfikacyjnej uzyskuje wpis „zwolniony” albo „zwolniona”.

W przypadku uczniów, wobec których zastosowano zwolnienie tylko z niektórych form aktywności (np. ćwiczenia wysiłkowe, ćwiczenia kreujące ryzyko powstania urazów kręgosłupa czy ćwiczenia uniemożliwione ze względu na powstałe kontuzje, problemy zdrowotne), nauczyciel powinien dostosować wymagania edukacyjne i oceniać ucznia jedynie na podstawie aktywności, których wykonanie nie jest dla niego utrudnione.

W przypadku uczniów stosujących jednorazowe, doraźne zwolnienie, nauczyciel powinien umożliwić uczniowi uzyskanie oceny bądź podejście do konkretnej aktywności w innym, wspólnie ustalonym terminie.

Jednakże niezależnie od efektów podjętych przez ucznia aktywności w ramach zajęć wychowania fizycznego, należy pamiętać, że przy ustalaniu oceny z wychowania fizycznego należy przede wszystkim brać pod uwagę wysiłek wkładany przez ucznia w wywiązywanie się z obowiązków wynikających ze specyfiki tych zajęć, systematyczność udziału ucznia w zajęciach oraz aktywność ucznia. Ze względu na specyfikę zajęć wychowania fizycznego należy bowiem uwzględniać indywidualne możliwości psychofizyczne uczniów oraz ich predyspozycje zdrowotne. Należy również zawsze zwracać uwagę na delikatne kwestie związane z potencjalnymi lękami uczniów lub brakiem komfortu wobec konkretnych aktywności fizycznych. Szkoła ma obowiązek zapewnić uczniom bezpieczeństwo zarówno fizyczne, jak i psychiczne. Wobec tego, jeżeli uczeń nie unika całkowicie udziału w zajęciach i wykonywania ćwiczeń, nauczyciel powinien uwzględniać i nie zmuszać ucznia do udziału w ćwiczeniach budzących lęk, szczególnie jeśli uczeń zgłasza takie obawy (np. skoki do wody, przewroty). Ćwiczenia nie powinny wykraczać poza możliwości psychofizyczne osób uczących się.

Podstawa prawna:

1. §4 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 373 z późn. zm.)

2. §9 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 373 z późn. zm.)

Autorka: Natalia Janicka

W Polskich szkołach ocenianie uczniów opiera się głównie na systemie cyfrowym, a dominującym mechanizmem jest uśrednianie ocen uzyskanych z testów, kartkówek, odpowiedzi ustnych i innych form sprawdzania wiedzy.

Zgodnie z obowiązującym prawem ocenianie osiągnięć edukacyjnych ucznia polega na rozpoznawaniu poziomu i postępów w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności w stosunku do wymagań określonych w podstawie programowej czy wymagań edukacyjnych wynikających z realizowanych w szkole programów nauczania. Stosowanie progów średnich ocen jako wyłącznego kryterium przy ustalaniu ocen klasyfikacyjnych śródrocznych i rocznych pozostaje w sprzeczności z przepisami, które jasno wskazują, że klasyfikacja polega na podsumowaniu osiągnięć edukacyjnych ucznia, a nie na mechanicznym wyliczeniu średniej arytmetycznej bądź ważonej. Tego rodzaju praktyka upraszcza proces oceny do poziomu statystycznego uśrednienia, co ostatecznie nie pozwala na uwzględnienie indywidualnych postępów, zaangażowania ani specyfiki przedmiotu czy rodzaju aktywności edukacyjnej.

Ocenianie kształtujące jest koncepcją coraz chętniej przyswajaną przez placówki oświatowe, gdyż podstawowym celem jest wspieranie rozwoju osób uczących się poprzez skupienie się na jakości ich pracy, poziomie zaangażowania oraz na indywidualnych postępach w nauce. W myśl oceniania kształtującego nie powinno się skupiać na końcowych wynikach uzyskanych przez ucznia. Rezygnując często ze stosowania tradycyjnych ocen cząstkowych, nauczyciel bądź wychowawca udziela uczniowi informacji zwrotnej. Takie podejście pozwala na zrozumienie tego, co wymaga poprawy, a także jak powinna wyglądać dalsza ścieżka rozwoju.

Należy również zwrócić uwagę, iż ocenianie kształtujące pozytywnie wpływa na budowanie wewnętrznej motywacji u uczniów. Podczas stosowania ocen cząstkowych praktyka szkolna pokazuje, że tak jak oceny pozytywne sprawiają, że uczniowie cieszą się ze swoich osiągnięć, tak oceny negatywne mogą doprowadzić do zniechęcenia się ucznia oraz rezygnacji z podejmowania dalszych prób zrozumienia tematu. W takim przypadku ocena traci swoją funkcję informacyjną. Ocenianie kształtujące wyznacza zupełnie inny kierunek, gdyż rezygnując z mechanizmu cyfrowego w ocenianiu na rzecz zapewniania szczegółowej informacji zwrotnej, można budować środowisko szkolne, w których uczniowie czują się przede wszystkim bezpiecznie. Ponadto docenianie postępów, które wyznaczane są poprzez indywidualną pracę, sprawia że uczniowie uczą się chętniej i mogą bardziej się angażować. Ocenianie kształtujące jest koncepcją, która wyznacza kierunek nauki dla samego siebie, a nie nauki „na ocenę”.

Należy jednak pamiętać, że oceny końcowe muszą i tak być wystawione w postaci cyfrowej. Jednakże nawet w przypadku rezygnacji z ocen cząstkowych, stosując ocenianie kształtujące, nauczyciele mogą wystawić oceny śródroczne i końcoworoczne na podstawie obserwacji indywidualnej pracy i postępów konkretnego ucznia. W wielu szkołach tego typu podejście jest już stosowane, mimo tego, że nie rezygnują ze stosowania również ocen cząstkowych. Pamiętać jednak należy, iż ocena klasyfikacyjna powinna stanowić efekt całościowego rozpoznania poziomu wiedzy i umiejętności osoby uczącej się, dlatego też średnia ocen – nawet w formie ważonej – powinna stanowić jedynie narzędzie pomocnicze w podejmowaniu decyzji, lecz nie powinna być traktowana jako czynnik rozstrzygający. W takich przypadkach nauczyciel powinien mieć prawo wystawić uczniowi oceny niższe bądź wyższe, niż wynikałyby one z potencjalnych średnich.

Jak to może wyglądać w praktyce?

Konkretny uczeń może nie uzyskiwać ocen cyfrowych w ramach form sprawdzania wiedzy, w jakich uczestniczy, a wciąż można wystawić ocenę końcową. W jaki sposób? W takim przypadku stosuje się uzasadnienie dla kryteriów, na podstawie których uczeń uzyskał konkretny stopień, a które to mogą być wyznaczane między innymi przez wkład ucznia w pracę czy zaangażowanie mimo pozornie słabszych wyników.

Niezależnie od przyjętej w szkole formy oceniania, warunki ustalania ocen powinny być opisane w wewnątrzszkolnych czy przedmiotowych systemach oceniania w Statucie.

Podstawa prawna:

1. Art. 44b. ust. 3. ustawy o Systemie oświaty

2. Art. 44f ust. 2 ustawy o Systemie oświaty

Nieklasyfikowanie ucznia jest jedną z ważniejszych decyzji jakie mogą być podjęte w roku szkolnym. Obawy przed wystąpieniem takiej sytuacji dotyczą zarówno uczniów zagrożonych oceną niedostateczną, lecz także nauczycieli.

Pojawia się bowiem pytanie “Kiedy nie klasyfikujemy ucznia z przedmiotu?”.

Podstawą prawną nieklasyfikowania ucznia jest art. 44k ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Przepis ten stanowi “Uczeń może nie być klasyfikowany z jednego, kilku albo wszystkich zajęć edukacyjnych, jeżeli brak jest zajęciach przekraczającej połowę czasu przeznaczonego na te zajęcia w okresie, za który przeprowadzana jest klasyfikacja.”.

Z literalnego brzmienia przepisu wynikają trzy przesłanki, które muszą zostać spełnione łącznie:

a) Brak podstaw do ustalenia oceny klasyfikacyjnej,

b) Nieobecność przekraczająca 50% czasu przeznaczonego na dane zajęcia

c) Związek przyczynowy, czyli brak podstaw do ustalenia oceny musi wynikać z tej nieobecności.

Kluczowe znaczenie ma użyte w przepisie sformułowanie „z powodu”. Nie jest ono przypadkowe. Oznacza ono, że sama frekwencja poniżej 50% i brak podstaw do ustalenia oceny nie wystarczają do nieklasyfikowania ucznia. Konieczne jest wykazanie, że to właśnie ta nieobecność uniemożliwiła ustalenie oceny. Nieklasyfikowanie nie jest więc konsekwencją „automatyczną”, lecz sytuacją wyjątkową, wymagającą łącznego spełnienia wszystkich przesłanek ustawowych.

Ze względu na równe możliwe interpretacje tego przepisu, należy wyszczególnić pięć możliwych scenariuszy, które są kombinacją wskazanych czynników (a, b, c)

1) Brak podstaw do ustalenia oceny + frekwencja poniżej 50% + brak podstaw wynika z tej frekwencji = Uczeń może być nieklasyfikowany.

2) Brak podstaw do ustalenia oceny + frekwencja poniżej 50% + brak podstaw nie wynika z nieobecności = Uczeń nie może być nieklasyfikowany.

3) Brak podstaw do ustalenia oceny + frekwencja równa lub wyższa niż 50% = Uczeń musi być klasyfikowany.

4) Są podstawy do ustalenia oceny + frekwencja poniżej 50% = Uczeń musi być klasyfikowany.

5) Są podstawy do ustalenia oceny + frekwencja równa lub wyższa niż 50% = Uczeń musi być klasyfikowany.

Należy zwrócić szczególną uwagę na to, że przepis posługuje się sformułowaniem „Uczeń może nie być klasyfikowany…”. Oznacza to, że nawet gdy wszystkie przesłanki są spełnione, przepis tworzy możliwość, a nie obowiązek nieklasyfikowania. W praktyce można wtedy nieklasyfikować ucznia, ale można również ustalić ocenę, jeśli nauczyciel uzna, że posiada wystarczające podstawy.

Jeżeli w twojej szkole dochodzi do naruszeń, możesz skontaktować się z nami i uzyskać pomoc.

Nowa publikacja!

Zbliża się Miesiąc Dumy (Pride Month), co stanowi idealną okazję do zastanowienia się nad tym, jak wygląda sytuacja osób ze społeczności LGBTQ+ w polskich szkołach.

Z tej okazji wydajemy nową publikację: “Sytuacja prawna osób LGBTQ+ w szkole” autorstwa członkini naszego działu prawnego, Agnieszki Olejnik.

Tekst jest dostępny do pobrania z linku poniżej.

Dokument w bardzo szeroki sposób przygląda się temu, jak sytuacja ma się teraz, jakie są zagrożenia i problemy młodych osób queerowych, ale też jakie są perspektywy.

Wyróżniamy m.in. umocowanie i możliwość zorganizowania Tęczowych Piątków, co mówią polityki antydyskryminacyjne oraz jakie mogą być rozwiązania systemowe.

Przyglądamy się też problemowi łazienek, a konkretnie ich binarnemu podziałowi na płeć, temu jak wygląda dziś dyskryminacja i przemoc rówieśnicza, ale też hierarchiczna czy możliwość wyrażania siebie.

Zapraszamy do lektury!

W środowisku szkolnym regularnie powraca pytanie, ile ocen musi mieć osoba ucząca się, by można było ustalić ocenę klasyfikacyjną. Jest to zmartwieniem nie tylko uczniów, lecz także pedagogów, przed którymi stoi zadanie wystawienia odpowiedniej oceny klasyfikacyjnej.

Tymczasem przepisy prawa oświatowego nie określają minimalnej liczby ocen bieżących, jakie uczeń musi uzyskać w semestrze, aby można było ustalić ocenę klasyfikacyjną. Ani ustawa o systemie oświaty, ani rozporządzenie w sprawie oceniania nie wprowadzają takiego limitu liczbowego. Oznacza to, że formalnie nie ma przepisu, który wprost zakazywałby ustalenia oceny śródrocznej choćby na podstawie tylko jednej oceny bieżącej.

Nie oznacza to jednak, że każda taka sytuacja będzie prawidłowa. Ocena klasyfikacyjna musi być oparta na ocenianiu bieżącym, co oznaczałoby, że ocenianie ma charakter systematyczny i służy monitorowaniu postępów ucznia. Prawo nie wskazuje minimalnej liczby ocen, ale wymaga, aby istniały podstawy do ustalenia oceny klasyfikacyjnej. W praktyce należałoby zadać pytanie “Czy posiadane oceny bieżące rzeczywiście pozwalają rzetelnie określić poziom opanowania wymagań edukacyjnych przez ucznia?”. Odpowiedź będzie tutaj zależała od specyfiki przedmiotu, zakresu materiału objętego oceną, a także charakteru zajęć.

Jeżeli ocenianie bieżące nie było prowadzone systematycznie, problem nie dotyczy samej liczby ocen, lecz prawidłowości realizacji obowiązków nauczyciela.

Wobec tego nie liczba ocen jest decydująca, lecz istnienie rzeczywistych podstaw do ustalenia oceny klasyfikacyjnej. Jeżeli nauczyciel jest w stanie wykazać, że forma weryfikacji oraz posiadane oceny bieżące pozwolą w sposób rzetelny ocenić poziom opanowania wymagań edukacyjnych, to ustalenie oceny śródrocznej może być prawnie dopuszczalne. Jeżeli jednak liczba ocen i form weryfikacji wiedzy nie dają takiej podstawy, wystawienie oceny klasyfikacyjnej może zostać zakwestionowane jako sprzeczne z zasadą systematyczności oceniania.

Jeżeli w twojej szkole dochodzi do naruszeń, możesz skontaktować się z nami i uzyskać pomoc.