W społeczności szkolnej dość często każdy zastanawia się, jak daleko sięga prawo grona pedagogicznego do oceniania uczniów. Czy taka ocena dotyczy tylko murów szkoły, czy może również sytuacji związanych z życiem prywatnym osób uczących się. Może zaskakujące, lecz zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji z dnia 22 lutego 2019 r. § 11 ocena zachowania ucznia obejmuje również godne, kulturalne zachowanie poza szkołą. Wobec tego należy zadać pytanie – gdzie kończy się misja wychowawcza szkoły, a gdzie zaczyna prywatność osób uczących się?

Jak należy rozumieć taką kompetencję szkoły w praktyce? Logicznym jest, iż szkoła może oceniać ucznia za takie jego działania, które naruszają dobro społeczności szkolnej czy mają bezpośredni związek ze szkołą. Ponadto grono pedagogiczne może wyciągać konsekwencje za działania ucznia powiązane z procesem wychowania szkolnego, zachowania naruszające zapisy statutowe czy regulaminowe. Należy jednak zwrócić uwagę, że nie pozostawiamy tutaj szkole pełnej dowolności. Ocenianie działań, które miały miejsce poza szkołą, powinno być oparte na jasnych zasadach, proceduralnie transparentne oraz powiązane z misją wychowawczą szkoły.

Ocena zachowania poza szkołą może znaleźć uzasadnienie wtedy, gdy dochodzi do rażących naruszeń ogólnie przyjętych zasad współżycia społecznego. Tego typu zachowania najczęściej będą związane z agresją ucznia, wulgarnym traktowaniem innych czy lekceważącym podejściem do bezpieczeństwa. 

Szkoła ma obowiązek reagować oraz zapewniać bezpieczeństwo środowiska edukacyjnego. Wobec tego ocena zachowania poza szkołą ma sens, gdy dochodzi do aktów przemocy, znęcania się nad innymi, uczestnictwa w bójkach, dewastacji mienia, aktów kradzieży, uczestnictwa w handlu środkami odurzającymi i innymi podobnymi. Nie należy również zapominać o tym, że obejmuje to także zachowanie w sieci.  Szkoła nie może lekceważyć sytuacji, w których uczniowie dopuszczają się czynów bezprawnych, czy publicznie obrażają nauczycieli, innych uczniów, bądź celowo podważają wizerunek szkoły. Takie działania naruszają nie tylko autorytet samej szkoły, lecz zaburzają poczucie bezpieczeństwa innych uczniów, a przez to i porządek w życiu szkolnym.

Jednocześnie szkoła nie może dopuszczać do sytuacji, w których ocena opiera się na subiektywnych odczuciach czy też osobistych preferencjach nauczycieli. Takie podejście jest nadużyciem, gdyż wkracza w strefę prywatności ucznia, a przez to próbuje regulować jego życie w kwestiach światopoglądowych, rodzinnych, towarzyskich czy osobistych. Toteż szkoła nie powinna oceniać tego czy uczeń uczestniczy w spotkaniach towarzyskich i imprezach, czy tego w jakich godzinach przebywa poza domem. Tak samo nieodpowiednie jest ocenianie poglądów i aktywności obywatelskiej uczniów – udział w manifestacjach, protestach, wyrażanie poglądów politycznych czy światopoglądowych nie może wpływać na ocenę zachowania. Krytyczną granicą jest również to, co może być oceniane różnie przez różne osoby – tak jak słuchanie konkretnej muzyki, przynależność do subkultur, tatuaże czy piercing. Wskazać należy, że Konstytucja jasno chroni zarówno prawo do prywatności, jak i wolność wyrażania poglądów. Ocenianie zachowania poza szkołą powinno dotyczyć wyłącznie czynów, których szkodliwość można wykazać. Nie jest bowiem rolą szkoły narzucanie jednej wizji moralności.

Z prawnego punktu widzenia, najbezpieczniejszym jest przyjęcie, iż szkoła może oceniać wyłącznie te zachowania zaobserwowane poza szkołą, które realnie wpływają na społeczność szkolną. Praktyka jednak pokazuje, iż trudno jest całkowicie zakazać wszystkich „potencjalnie nieodpowiednich” zachowań. Wobec tego konieczne jest zachowanie zdrowego rozsądku oraz obiektywizmu przy każdej takiej ocenie. Jednakże każde podejrzenie czy pogłoska nie mogą stanowić podstawy do negatywnej czy pozytywnej oceny zachowania poza szkołą. By chronić uczniów przed niesprawiedliwym traktowaniem, fałszywymi oskarżeniami, wskazane jest opieranie się przez szkołę wyłącznie na wiarygodnych, udokumentowanych i potwierdzalnych zdarzeniach.

Może to być zaskakujące, gdyż z jednej strony mamy fundamentalne prawo do prywatności oraz wolności osobistej, które należy respektować, a z drugiej szkoła nie może pozostawać bierna wobec czynów, które rażąco naruszają ogólnie przyjęte normy społeczne, są niemoralne lub bezprawne. Istnienie takiej kompetencji szkoły ma swoje uzasadnienie, gdyż ostatecznie chodzi o ochronę społeczności szkolnej i zapewnienie bezpieczeństwa. W praktyce powstaje konieczność wyważenia obu tych wartości, tj. respektowania prywatności osób uczących się przy jednoczesnym przeciwdziałaniu sytuacjom, które mogą kreować zagrożenie lub stanowić akceptację działań szkodliwych.

Jeżeli w twojej szkole dochodzi do naruszeń, możesz skontaktować się z nami i uzyskać pomoc. 

Napisz na twojeprawa@variaposnania.pl i prześlij wszystkie najważniejsze informacje, włącznie z nazwą i adresem szkoły. Pomagamy za darmo i anonimowo, w całej Polsce! Interwencję podejmujemy dopiero po uzyskaniu Twojej zgody. Twoje dane osobowe są bezpieczne, pozostaniemy też w kontakcie z Tobą przez cały czas trwania interwencji.