Tekst autorstwa Natalii Janickiej

Wypoczynek ucznia nie może być traktowany jako przywilej czy luksus – jest warunkiem efektywnego kształcenia oraz zdrowego rozwoju.

Obowiązki ucznia oraz wymagania edukacyjne, to pojęcia wpisane na stałe w język szkoły. Znacznie rzadziej zwraca się uwagę na prawo do wypoczynku ucznia, a jest ono przecież bardzo istotne dla prawidłowego rozwoju psychofizycznego młodego człowieka. Praca po 6-10 godzin dziennie oraz późniejsze zabieranie pracy do domu – kojarzy się z wyzyskiem, czymś, co nie powinno być znormalizowane, a tymczasem jest to dla wielu uczniów codzienność. 

Praktyka wskazuje, że dzień szkolny ucznia nie zawsze kończy się na zajęciach lekcyjnych i czasie spędzanym na terenie placówki oświatowej. Dzieci spędzają godziny na zajęciach świetlicowych w szkołach, na korepetycjach, zajęciach dodatkowych. Nie każdy uczeń przyswaja wiedzę w równym tempie – toteż dla wielu osób zajęcia dodatkowe, korepetycje czy inne pomoce dydaktyczne są warunkiem przetrwania w systemie edukacyjnym. Wielu uczniów ma tak przeładowany plan lekcji, że do domu wraca dopiero w godzinach wieczornych. Nie wraca jednakże sam, bo bardzo często wraca w towarzystwie zestawu dodatkowych zadań do wykonania. W natłoku zadań, prac pisemnych, koniecznych do nadrabiania zaległości, uczniowie nie mają kiedy odetchnąć.

Należy zwrócić uwagę, iż prawo do wypoczynku ucznia nie tylko nie jest kwestią drugorzędną, lecz jest także konkretnie zapisane w obowiązujących aktach prawnych. Obowiązujące przepisy prawne wskazują, że prawo do wypoczynku nie jest przywilejem, lecz uprawnieniem młodych ludzi. Prawo to wynika chociażby z art. 31 Konwencji o prawach dziecka, gdzie wprost uznano prawo dziecka do wypoczynku oraz czasu wolnego. Ponadto art. 1 pkt 2 Ustawy o Systemie Oświaty zapewnia wspomaganie przez szkołę wychowawczej roli rodziny, a prawo do wypoczynku niezaprzeczalnie stanowi integralny element procesu wychowania dziecka.

Nie oznacza to, że szkoła nie powinna angażować uczniów w dodatkowy sposób. Jednakże nauczyciele, zlecając zadania, powinni brać pod uwagę, iż zadania domowe, projekty, prace grupowe, eksperymenty do przeprowadzenia powinny być umiarkowane, sensowne, a przede wszystkim konieczne. Dodatkowe zadania dla uczniów nie powinny być czymś automatycznym, bo zamiast formą wsparcia, mogą stać się kolejną obciążającą cegłą w plecaku ucznia.

Jednakże czas, jakim są ferie zimowe, ferie wiosenne czy letnie wakacje są czasem wolnym od obowiązkowych zajęć dydaktycznych. Nie oznacza to braku podstaw do wyznaczania dodatkowych czynności do podejmowania w tym okresie. Warto jednak mieć na względzie, że nie jest to czas „dodatkowego tygodnia / miesiąca nauki”. Uczniowie powinni mieć czas na uczestniczenie w życiu kulturalnym, artystycznym oraz przede wszystkim rodzinnym. Z tego względu powinna być zachowana równowaga między nauką a czasem wolnym.

Podobnie powinno traktować się uczniów nieobecnych w szkole z powodu choroby. Uczeń powinien móc chorować bez wyrzutów sumienia, a dopiero później mieć wyznaczony czas na nadrobienie zaległości. Oczekiwanie nadrabiania lekcji z towarzyszącą gorączką czy innymi dolegliwościami, są oczekiwaniami naruszającymi prawo do wypoczynku.

Uczniowie mają różną siłę, zdolności do przyswajania wiedzy – toteż potrzebują czasu na regenerację. Wymagania wobec uczniów powinny być dostosowane do ich możliwości – szczególnie gdy w grę wchodzi angażowanie ich czasu wolnego.  Uczeń ma prawo powiedzieć „dość” czy „nie mam już sił”. Szkoła ma w obowiązku reagować, jeśli uczniowie są nadmiernie obciążeni obowiązkami czy dodatkowymi zadaniami. Podobnie sami uczniowie oraz ich opiekunowie prawni mają prawo sygnalizować pedagogowi, wychowawcy, samorządowi szkolnemu czy dyrektorowi placówki, że wymagania stawianie uczniom przewyższają ich możliwości.

Powyższe można podsumować w jeden sposób: szkoła ma w obowiązku kształcenie, wychowywanie i wspieranie rozwoju uczniów, lecz nie może robić tego kosztem ich zdrowia psychofizycznego. Wypoczynek ucznia nie może być traktowany jako przywilej czy luksus – wypoczynek ucznia jest warunkiem efektywnego kształcenia oraz zdrowego życia młodego człowieka. Należy pamiętać – przeciążenie to nie jest edukacja. Wypoczęty mózg uczy się najlepiej.

Jeżeli w twojej szkole dochodzi do naruszeń, możesz skontaktować się z nami i uzyskać pomoc. 

Napisz na twojeprawa@variaposnania.pl i prześlij wszystkie najważniejsze informacje, włącznie z nazwą i adresem szkoły. Pomagamy za darmo i anonimowo, w całej Polsce! Interwencję podejmujemy dopiero po uzyskaniu Twojej zgody. Twoje dane osobowe są bezpieczne, pozostaniemy też w kontakcie z Tobą przez cały czas trwania interwencji.