Uczniowie spędzają znaczną część swojego życia w szkole, która będąc miejscem nauki powinna przede wszystkim być przestrzenią bezpieczeństwa. Jednakże każda społeczność mierzy się czasami z przemocą – fizyczną, psychiczną, słowną czy też elektroniczną. W
przypadkach, gdy mamy do czynienia z aktem przemocy na terenie szkoły, placówka ma nie tylko prawo, ale i obowiązek reagowania. W odwrotnym przypadku, zaniechanie może być potraktowane nie tylko jako naruszenie obowiązków pracowniczych czy pedagogicznych, lecz przede wszystkim jako zawiedzenie zaufania uczniów oraz ich opiekunów prawnych.
Kwestie przeciwdziałania przemocy w placówkach oświatowych wynikają wprost z przepisów:

Art. 1 pkt. 14 Ustawy – Prawo Oświatowe stanowi, że system oświaty ma zapewniać utrzymywanie bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki w szkołach i placówkach.

Art. 68 ust. 1 pkt. 6 Ustawy – Prawo Oświatowe nakłada na dyrektora szkoły wykonywanie zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę lub placówkę.

Przepisy te nie mają charakteru deklaratywnego, lecz tworzą realne obowiązki organizacyjne i nadzorcze po stronie placówki.

Wobec tego jak powinna wyglądać prawidłowa reakcja szkoły w przypadku
zaobserwowania aktu przemocy?

Nauczyciele zobowiązani są do niezwłocznej reakcji na jakiekolwiek zaobserwowane przejawy przemocy. Brak takowej bowiem może zostać uznany za naruszenie obowiązków nauczyciela.
Istotnym jest by w pierwszej kolejności zadbano o bezpieczeństwo ofiar aktu przemocy, a w razie potrzeby zapewniono dostęp do wsparcia psychologa czy pierwszej pomocy.
Ważnym jest również odpowiednie odnotowanie, iż takie wydarzenie miało miejsce.
Dokumentacja taka bowiem ma znaczenie dowodowe. O każdorazowym takim wydarzeniu powinno się również niezwłocznie poinformować opiekunów prawnych osoby uczącej się, jak i opiekunów prawnych sprawcy. Nadto po stronie szkoły leży zastosowanie odpowiednich
środków wychowawczych i dyscyplinarnych, które powinny być proporcjonalne do zdarzenia oraz zgodne ze statutem szkoły. Środki takie mogą obejmować naganę, rozmowę z dyrekcją itd. Ponadto w przypadku czynów, które noszą znamiona przestępstwa szkoła jest zobowiązana do
zawiadomienia o zdarzeniu odpowiednich organów.

Jak jednakże wygląda kwestia odpowiedzialności za przemoc w szkole?
Obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa ma charakter faktyczny, organizacyjny, prewencyjny oraz interwencyjny. Wobec tego w takim przypadku bada się nie tylko samo zdarzenie, które miało miejsce, ale również czy szkoła mogła mu zapobiec oraz czy reakcja szkoły była
prawidłowa. W praktyce szkoła może ponosić odpowiedzialność, jeśli doszło do szkody, wystąpiła przy tym wina w nadzorze i gdy istnieje faktyczny związek przyczynowy między zaniechaniem szkoły a zdarzeniem. Jeżeli jednak szkoła wykazuje się należytą opieką i reaguje na sygnały o przemocy, podejmując racjonalne działania zapobiegające, to odpowiedzialność po stronie szkoły staje się już wątpliwa.
Warto pamiętać, że odpowiedzialność za przemoc w szkole nie jest odpowiedzialnością, która powstaje za sam fakt, że do takiego zdarzenia doszło. Istotny jest sposób organizacji nadzoru w szkole i reakcja na zagrożenie.

Jeżeli w twojej szkole dochodzi do naruszeń, możesz skontaktować się z nami i uzyskać pomoc.
Skontaktuj się z naszą infolinią lub napisz na twojeprawa@variaposnania.pl i prześlij wszystkie najważniejsze informacje, włącznie z nazwą i adresem szkoły. Pomagamy za darmo i anonimowo, w całej Polsce! Interwencję podejmujemy dopiero po uzyskaniu Twojej zgody. Twoje dane osobowe są bezpieczne,
pozostaniemy też w kontakcie z Tobą przez cały czas trwania interwencji.

Projekt realizowany ze środków Unii Europejskiej.